Cảnh giác với viêm đại tràng mạn tính

Viêm đại tràng mạn là bệnh hay gặp, gây tổn thương niêm mạc đại tràng, khu trú một vùng hoặc lan toả khắp đại tràng. Bệnh dễ tái phát, dai dẳng, khó điều trị khỏi hoàn hoàn. Mỗi khi ăn phải thức ăn không hợp, lo nghĩ thì bệnh lại nặng lên. Nếu điều trị không tốt, cơ thể bị gầy yếu, ăn kém, có thể dẫn tới suy kiệt, tử vong.

Vì sao bị viêm đại tràng mạn?

Người ta bị viêm đại tràng mạn trong các trường hợp: sau khi nhiễm khuẩn đường ruột cấp, thương hàn, lỵ trực khuẩn, lỵ amip và các nhiễm khuẩn khác gây tổn thương rồi để lại di chứng “sẹo” ở niêm mạc đại tràng; dị ứng; tự miễn dịch sau viêm đại tràng, loét không đặc hiệu, vì một lý do nào đó chưa rõ viêm niêm mạc đại tràng trở thành kháng nguyên nên cơ thể tạo ra kháng thể chống lại chính niêm mạc đại tràng. Phản ứng kháng thể kháng nguyên xảy ra ở một vùng hoặc toàn bộ niêm mạc đại tràng gây tổn thương, đó là hiện tượng “miễn dịch tự miễn”; rối loạn thần kinh thực vật, lúc đầu là rối loạn chức năng, về sau thành tổn thương viêm loét; sau các trường hợp nhiễm độc: thyroxin, asen, phốtpho, nhiễm toan máu, urê máu cao… Giảm sức đề kháng của niêm mạc đại tràng, vì lý do toàn thân hoặc tại chỗ dẫn tới nuôi dưỡng niêm mạc đại tràng bị kém đi đôi với rối loạn vận động, tiết dịch, sức “chống đỡ bệnh” của niêm mạc giảm nên viêm loét xảy ra. Viêm đại tràng mạn thường là sự phối hợp của nhiều cơ chế, do vậy chỉ điều trị ổn định chứ chưa điều trị khỏi được hoàn toàn. Tổn thương viêm: thường thấy hình ảnh niêm mạc sung huyết, các mạch máu cương tụ thành từng đám, hoặc niêm mạc đại tràng bạc màu, mất độ láng bóng. Tăng tiết nhầy ở vùng niêm mạc bị tổn thương viêm, có thể thấy hình ảnh những chấm chảy máu rải rác ở niêm mạc đại tràng. Tổn thương loét: bệnh viêm đại tràng mạn thấy hình ảnh viêm thường kèm theo với các ổ loét có thể chỉ là vết xước hoặc trợt niêm mạc, có ổ loét thực sự sâu, bờ đều mềm mại, ở đáy có nhầy, mủ, máu…

Mệt mỏi, chán ăn, đau bụng, dấu hiệu nghi ngờ? 

Người bệnh mệt mỏi, ăn ngủ kém, chán ăn, đầy bụng, giảm trí nhớ, hay cáu gắt, có thể có sốt. Nếu bị bệnh nặng thì cơ thể gầy sút hốc hác. Đau bụng: thường là ở vùng hố chậu hai bên hoặc vùng hạ sườn phải và trái, vùng đại tràng góc gan, góc lách, đau lan dọc theo khung đại tràng, thường đau quặn từng cơn, có khi đau âm ỉ, khi đau thường mót đi ngoài, đi ngoài được thì giảm đau, cơn đau dễ tái phát. Rối loạn đại tiện: đi tiêu lỏng nhiều lần một ngày, phân có nhầy, máu  hoặc táo bón, sau bãi phân có nhầy, máu. Có khi bệnh nhân bị táo bón và tiêu chảy xen kẽ nhau nếu bị viêm đại tràng khu vực. Mót rặn, sau đó đi ngoài thấy đau trong hậu môn. Khám ấn hố chậu có thể có tiếng óc ách, trướng hơi, ấn dọc khung đại tràng đau. Có thể sờ thấy “thừng xích ma” như một ống chắc, ít di động.

Xét nghiệm phân có thể thấy hồng cầu, tế bào mủ, albumin hòa tan, trứng ký sinh trùng, amip, lamblia. Cấy phân có thể thấy vi khuẩn gây bệnh. Chụp Xquang có thể thấy hình ảnh viêm đại tràng mạn.

Chụp khung đại tràng có chuẩn bị có thể thấy hình ảnh viêm đại tràng mạn hình xếp đĩa, hình bờ thẳng, bờ không rõ, hình hai bờ. Cần phân biệt với các hình dị thường của đại tràng như đại tràng to, dài quá mức, các hình khuyết trong ung thư, hình túi thừa, các polýp đại tràng.

Phân biệt với các bệnh khác

Viêm đại tràng mạn tính cần phân biệt với các bệnh sau: rối loạn chức năng đại tràng có đau bụng, phân táo, lỏng, không có máu, xét nghiệm albumin hoà tan âm tính, soi và sinh thiết đại tràng không thấy tổn thương viêm, loét.

Polýp đại tràng gặp ở nam nhiều hơn ở nữ, trên 50 tuổi, thường không có triệu chứng, có thể tình cờ xét nghiệm phân thấy máu vi thể hoặc đại tiện ra máu, soi đại tràng thấy polýp.

Ung thư đại tràng, trực tràng: gặp ở nam nhiều hơn ở nữ, tuổi ngoài 40, các bệnh đại tràng dễ dẫn tới ung thư là polýp loại lan toả, các polýp giả, viêm đại tràng xuất huyết, sau lỵ amip, vị trí ung thư thường gặp ở trực tràng, đại tràng xích ma, triệu chứng phụ thuộc vào khối u, đau bụng không khu trú rõ rệt, chán ăn, buồn nôn, xen kẽ táo bón hoặc đi lỏng, có máu trong phân.

Lao hồi manh tràng: có hội chứng nhiễm lao, rối loạn cơ năng ruột, đại tiện lỏng 2 – 3 lần/ngày, phân sền sệt, tình trạng đại tiện lỏng kéo dài, có khi đỡ có khi xen kẽ đại tiện táo. Đau bụng, vị trí đau không cố định, khi đau quanh rốn, khi đau hố chậu phải, biếng ăn, sôi bụng, bệnh nhân có sốt về chiều, gầy sút, đồng thời có dấu hiệu rối loạn tiêu hoá kéo dài.

Điều trị và phòng bệnh

Chế độ ăn: ăn các chất dễ tiêu giàu năng lượng, giảm các chất kích thích, không ăn thức ăn ôi thiu, các chất có nhiều xơ. Làm việc nghỉ ngơi hợp lý, nghỉ hẳn khi có đợt tái phát. Nếu nhiễm khuẩn cần cho kháng sinh… Nếu viêm đại tràng do bệnh “tự miễn” thì dùng liệu pháp corticoid. Điều trị triệu chứng: chống tiêu chảy, chống táo bón, giảm đau chống co thắt, thuốc an thần, tăng sức bền cho niêm mạc: vitamin B1,  vitamin C, xoa bóp hằng ngày trước khi ngủ hoặc sáng ngủ dậy nên xoa nắn dọc khung đại tràng, từ hố chậu phải sang trái, động tác nhẹ nhàng vừa xoa vừa day nhẹ.

Phòng bệnh: cần điều trị triệt để các bệnh nhiễm khuẩn đường ruột cấp, thương hàn, lỵ trực khuẩn, lỵ amip và các nhiễm khuẩn khác. Thực hiện ăn chín uống sôi, không ăn gỏi tôm cá, thịt tái, không ăn rau sống, mắm tôm, mắm tép sống…

ThS. Bùi Hữu Thời

Tùy theo liều lượng uống và thời điểm dùng mà thuốc muối có tác dụng khác nhau. Cụ thể: Uống dưới 2g trước bữa ăn 1 giờ để kích thích tiết dịch vị dạ dày; Uống từ 2 – 5g sau bữa ăn để trung hòa axit dịch vị và giảm đau ở những người thừa axit dịch vị; Uống liều cao 5 – 10g để chống nhiễm axit.

 Để điều trị bệnh gút, pha 4g vào 1l nước sôi để nguội uống trong ngày. Ngoài thuốc bột còn có dạng viên nén nhiều hàm lượng khác nhau. Ngày nay thường hay dùng loại phối hợp với các chất khác như nhôm hydroxit, Mg hydroxit, Mg carbonat để làm thuốc giảm axit trong dạ dày.

Thuốc muối không dùng cho những bệnh nhân viêm loét đại tràng, trực tràng, hội chứng tắc bán ruột đau bụng chưa rõ nguyên nhân; Phụ nữ có thai và đang cho con bú. Ngoài ra, bệnh nhân chức năng thận kém cũng không dùng thuốc này. Khi dùng thuốc dài ngày, phải có chỉ định của bác sĩ. Do thuốc muối tương kỵ với nhiều thuốc khác nên khi dùng phối hợp phải lưu ý, hỏi ý kiến bác sĩ.

Thuốc muối loại tốt sẽ là loại bột trắng mịn không mùi, vị mặn, dễ tan trong nước, có tác dụng trung hòa axit. Thuốc dễ hút ẩm, để lâu bị vón cứng, màu vàng dần. Với 3 loại: thuốc tiêm, thuốc viên và thuốc bột, hạn dùng khác nhau.

Thuốc tiêm và viên có hạn dùng 2 năm, trong khi thuốc bột hạn dùng chỉ là 1 năm. Thuốc muối cần được bảo quản tránh ẩm và nóng (dưới 300C) bởi ẩm và nóng sẽ biến thuốc thành chất khác (carbonat Na) uống vào bị độc.   

theo bee.net

Về sử dụng thuốc

Có thể dùng một trong các thuốc sau đây để điều trị các triệu chứng:

Chống đi lỏng:

- Loperamide (imodium) viên 2mg, ngày uống 3 đến 4 viên chia làm 3 đến 4 lần.

- Ercefuryl viên 200mg, ngày uống 4 viên chia làm 4 lần.

- Diphenoxylase (reasec) ngày uống 2 viên chia làm 2 lần.

- Actapulgit ngày uống 2 đến 3 gói chia làm 2 đến 3 lần có tác dụng băng niêm mạc, giảm kích thích.

Chú ý: Khi đã hết đi lỏng thì không nên dùng các thuốc trên để tránh gây táo bón.

Chống táo bón:

- Ăn tăng chất xơ, chất nhày (rau mồng tơi, rau dền, rau đay, rau sam), uống nhiều nước hàng ngày.

Có thể sử dụng các thuốc sau:

- Mucipulgite, ngày uống 2 lần 3  gói chia làm 2 đến 3 lần.

- Sorbiton gói 5gam, ngày uống 1 đến 2 gói chia làm 2 lần.

- Forlax ngày uống 1 đến 2 gói, mỗi gói pha vào 1 ly nước.

- Fructines ngày uống 1 viên, ngậm vào buổi tối trước khi đi ngủ hoặc sáng sớm.

Một số bài thuốc đông y có thể sử dụng để chữa táo bón:

Bài 1: Dầu vừng, mỗi ngày uống 1 – 2 lần, mỗi lần  20 – 30ml

Bài  2: Rau dừa nước 20 g, rau rệu 20g, rau má 40g, rau sam 20g, rau khoai lang 20g. Các thứ  trên cho vào nồi sắc đặc uống hàng ngày.

Bài 3: Cỏ sữa 60g, cỏ nhọ nồi 60g. Hai thứ này cho vào nồi, đổ 250ml nước vào sắc còn 100ml uống 2 lần trong ngày.

Chống đau bụng:

- NO-SPA viên 40mg,  ngày uống 4 viên chia 2 lần.

- Spasmaverin viên 40mg, ngày uống 4 viên chia 2 lần.

- Spasfon ngày uống 3 viên chia 3 lần.

Điều trị các triệu chứng khác:

- Nhiều hơi: Dùng than thảo mộc.

Smecta: 3 gói/ngày chia làm 3 lần.

- Trạng thái lo lắng, thần kinh không ổn định: dùng thuốc an thần nhẹ: meprobamat, rotunda.

Các biện pháp hỗ trợ:

- Đi bộ nhanh trước khi đi đại tiện lúc bị táo.

- Nên vận động, đi lại nhiều, tránh ngồi một chỗ nhiều giờ.

- Tập thở bụng theo phương pháp dưỡng sinh.

- Tập cơ thành bụng, xoa bóp bụng theo chiều kim đồng hồ.

(Theo Sức khoẻ và Đời sống)

-          Rối loạn tiêu hóa kéo dài: Đi ngoài phân lúc táo, lúc lỏng. Phân thường nát, không thành khuôn, đi từ 2 đến 6 lần trong ngày. Bệnh nhân thường cảm thấy không thoải mái sau khi đi đại tiện, hay có cảm giác mót rặn muốn đi nữa.

-          Bụng trướng hơi: Khu trú dọc khung đại tràng, bệnh nhân luôn cảm thấy căng tức, khó chịu.

-          Đau bụng: Là triệu chứng hay gặp. Đau âm ỉ ở phần dưới bụng hoặc dọc khung đại tràng. Đau tăng sau khi ăn và trước khi đi đại tiện. Sau khi trung tiện hoặc đại tiện thì đau giảm hơn.

Vậy tại sao bạn lại bị Viêm đại tràng? Có nhiều nguyên nhân dẫn tới Viêm đại tràng, sau đây là các nguyên nhân cơ bản:

-          Các loại vi khuẩn gây bệnh chứng lỵ như Shigella, Salmonella…

-          Nhiễm nguyên sinh động vật: Amip, lamblia.

-          Nhiễm ký sinh trùng: Các loại giun sống ký sinh ở đại tràng như giun đũa, giun kim, giun tóc và các loại sán ruột.

-          Chế độ ăn uống: Ăn uống không điều độ kéo dài hoặc các thức ăn gây kích thích, tổn thương niêm mạc ruột.

-          Táo bón kéo dài.

Để phòng bệnh Viêm đại tràng, bạn cần làm tốt các việc sau:

-          Ăn chín uống sôi.

-          Ăn đa dạng rau, quả, trứng, sữa, cá, thịt…

-          Một ngày dành ít nhất 30 phút để tập thể dục.

-          Rửa tay trước khi ăn, không nên ăn tiết canh, rau sống chưa rửa kỹ và khử trùng.

-          Nên tẩy giun sán 6 tháng 1 lần.

-          Nên hỗ trợ thường xuyên cho hệ tiêu hóa bằng men tiêu hóa sống, nó giúp hệ tiêu hóa được khỏe mạnh.

Ngoài các biện pháp để phòng bệnh, khi bị bệnh, bạn cần chữa trị dứt điểm với các giải pháp sau:

-          Đi thăm khám bác sỹ: Bác sỹ sẽ cho bạn biết bạn mắc viêm đại tràng thuộc nhóm gì, lành tính hay ác tính.

-          Với Viêm đại tràng ác tính: Phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột có khối u và những vùng xung quanh bị nó xâm lấn. Tùy theo kết quả xét nghiệm tế bào để điều trị tia xạ, hóa chất hay miễn dịch kèm theo. 

Dùng thuốc đông y;

Đại tràng là cơ quan phụ trách việc tống cặn bã và khí độc xuống dưới rồi bài tiết ra ngoài cơ thể.  Khi độc khí giáng xuống bị trở ngại sẽ nghịch lên làm cho ngực bụng đầy tức, đại tiện táo, hoặc nát, khó đi, hoặc phân nhỏ đi không thoải mái, đại tràng co thắt, dùng thang “VDT co thắt” và viên “VIÊM ĐẠI TRÀNG HOÀN” là bệnh khỏi

       Nếu cứ ăn đồ sống lạnh là bị đi ngoài dùng, đầy bụng khi đang bị nhai vài viên “VIÊM ĐẠI TRÀNG HOÀN” bụng lập tức dễ chịu, hết đi ngoài. Nếu uống vài tháng thì Tỳ, Vị, Đại tràng khỏe mạnh ăn gì cũng được.

       Nếu Bụng trướng cấp bách, sôi bụng, có lúc khó đại tiện, có  lúc đại tiện trong phân lẫn nhầy nhớt trắng và đỏ, phiền táo uất ức là viêm đại tràng kèm Can vượng tỳ hư dùng thang  “VĐTCan vượng tỳ hư” cùng với “VIÊM ĐẠI TRÀNG

HOÀN” là khỏi.

        Nếu đại tiện lỏng ngày 4-5 lần, kéo dài lâu không khỏi, đói mà không muốn ăn, mỏi mệt yếu sức, vùng lưng ê mỏi, lưỡi đỏ, mạch huyền tế là do, hoặc miệng khô, người gầy, nóng, là do Tỳ thận âm hư dùng bài “VĐT tỳ thận âm hư” cùng viên “VIÊM ĐẠI TRÀNG HOÀN”.

Tìm hiểu: Viêm đại tràng hoàn